Δεν υπάρχει ένα μόνο είδος ελευθερίας, είπε
η Νονά Λυδία. Ελευθερία απαιτητή, άνευ όρων, και ελευθερία υπό όρους. Στις
μέρες της αναρχίας, ήταν ελευθερία άνευ όρων. Τώρα σου παρέχεται ελευθερία υπό όρους.
Μην την υποτιμάς[1].
Γυναίκες ντυμένες στα κόκκινα. Ένα
πορφυρό φουστάνι κι ένα λευκό καπέλο, ώστε να ξεχωρίζουν στο πλήθος. Αυτές
είναι οι δούλες. Όσες αποδεδειγμένα ήταν γόνιμες στο παρελθόν και φαντάζουν ως
το μόνο αντίδοτο στην υπογεννητικότητα. Γυναίκες ντυμένες στα μπλε. Αυτές είναι
οι Δέσποινες, οι κυρίες του σπιτιού, των οποίων οι σύζυγοι προσπαθούν με μια
ειδική θρησκευτική τελετή να τεκνοποιήσουν τις δούλες. Τα πράγματα είναι έτσι.
Οι Νονές φρόντισαν να το μάθουν αυτό στα κορίτσια που με τη βία στέρησαν από
τις οικογένειές τους οι νέοι κυβερνώντες των ΗΠΑ και τις έχουν ως μηχανές
αναπαραγωγής και βιασμών.
Αυτό είναι το σύμπαν που δομεί η
ΜάργκαρετΆτγουντ. Μία σκληρή, απολυταρχική κοινωνία, που έχει τα θεμέλιά της
στο φονταμεταλισμό. Οι γυναίκες σε αυτόν τον κόσμο δεν έχουν δικαίωμα λόγου, οι
άντρες ελέγχουν τις ζωές τους κι ορίζουν τα πράγματα. Στις συνθήκες αυτές,
διάφορες γυναίκες που έχουν απαχθεί λόγω της ικανότητάς τους να κάνουν παιδιά,
μια πορφυρή δούλη, της οποίας το όνομα δε μαθαίνουμε, παρουσιάζει μέσα από την
αφήγησή της, τη ζωή της στη Γιλεάδ. Το θεοκρατικό καθεστώς που επικρατεί
αποτελεί το μέσο για την απόλυτη επιβολή μιας μερίδας ανθρώπων σε όσες γυναίκες
ήταν, κατά τα λεγόμενά τους, ασύδοτες στο παρελθόν.
Οι Δέσποινες και οι Νονές δε
στέκονται αρωγοί των πορφυρών δουλών, τουναντίον, τις κακομεταχειρίζονται,
καθώς είναι όργανα της πολιτικής και των θεσμών που έχει θεσπίσει το κράτος της
Γιλεάδ. Οι δούλες δεν έχουν ονόματα, πλέον αποκαλούνται με το όνομα του
Ταξιάρχη-ιδιοκτήτη τους. Η του Φρεντ, όπως μας τη συστήνει η συγγραφέας, είναι
μία γυναίκα που έχασε τον άντρα και την κόρη της, καθώς προσπαθούσαν να
διαφύγουν από τους δικτάτορες, αλλά δεν ξέρει αν ζουν ή έχουν πεθάνει. Η φίλη
της η Μόιρα έχει την ίδια τύχη με εκείνη, αλλά αποφασίζει να πάρει τη ζωή στα
χέρια της, ενώ η ίδια μένει φυλακισμένη στο σπίτι του Ταξιάρχη
ΦρεντΓουότερφορντ και της συζύγου του, της Σερένα Τζόυ, μιας αυταρχικής
γυναίκας, που δυσανασχετεί με την ύπαρξη της θεραπαινίδας.
Η του Φρεντ θα προσπαθήσει να επιβιώσει
στη νέα τάξη πραγμάτων και θα μοχθήσει να βρει τους μηχανισμούς που χρειάζονται
για να ελιχθεί στις σκοτεινές πτυχές της ανελευθερίας και της κακομεταχείρισης.
Με μότο της τη λατινική φράση “nolite te bastardes carborundorum” θα
καταφέρει με δόλιους τρόπους να αντισταθεί στο σύστημα, να διαβάσει ξανά, όσο
κι αν το απαγορεύουν στις γυναίκες, αλλά και θα κάνει ό,τι μπορεί για να μη
χάσει τον εαυτό της.
Η συγγραφέας Μάργκαρετ Άτγουντ
Η Άτγουντ παρουσιάζει έναν κόσμο
που θα μπορούσε να είναι το μέλλον της ανθρωπότητας. Σε μία εποχή που η θρησκεία,
ο πουριτανισμός και η δίψα για εξουσία είναι ήδη αλληλένδετα, η κατάσταση είναι
δυνατόν να εκτροχιαστεί σύντομα κι ανεπανόρθωτα. Όταν κάποιες γυναίκες
επιλέγουν να μην κάνουν παιδιά, όταν κάποιες γυναίκες προσπαθούν να
τεκνοποιήσουν με τους συντρόφους τους ή με οποιονδήποτε τρόπο και δεν τα
καταφέρνουν, τότε θα υψώνονται οι φωνές που θα υποστηρίζουν ότι τα πράγματα
οφείλουν να αλλάξουν, για το καλό της ανθρωπότητας, ενώ το μόνο καλό που έχουν
στον νου τους, είναι το δικό τους. Και η αλλαγή θα είναι βίαιη. Η αλλαγή που
προέρχεται από ακραία κι άρρωστα μυαλά, εγωπαθή κι οπισθοδρομικά, απαίδευτα και
εξουσιομανή, ποτέ δε θα είναι προς όφελος της μάζας.
Η συγγραφέας με αυτό το
μυθιστόρημα, με τη λυρική της γραφή, με τις κοφτές προτάσεις, με τις ζοφερές περιγραφές
του καθεστώτος και των συναισθημάτων της πρωταγωνίστριας, μας υπενθυμίζει όσα
δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε: τα σώματά μας μας ανήκουν, εμείς διαλέγουμε τι θα
κάνουμε με αυτά κι όσο κι αν προσπαθούν να μας καθυποτάξουν, δε θα το
καταφέρουν. Ο νους δε θα αδρανήσει ποτέ και η ελευθερία και η λύτρωση θα έρθουν
αργά η γρήγορα. Αλλά γιατί να πρέπει να πολεμάμε για όλα εκείνα που θα έπρεπε
να θεωρούνται δεδομένα; Σε κοινωνίες, όπως αυτές που ζούμε, όπου οι γυναίκες
παλεύουν για να διατηρήσουν τα δικαιώματά τους στο αν θα κάνουν ένα παιδί ή
όχι, στο αν θα έχουν τη δυνατότητα να προστατεύσουν τα τέκνα τους από έναν
κακοποιητικό πατέρα, στο αν θα καταφέρουν να πείσουν τις αρχές και τη
δικαιοσύνη να τις στηρίξουν στην όποια παρενόχληση, αυτό το έργο, της μεγαλύτερης
εν ζωή συγγραφέως και της πιο διορατικής, αποτελεί φάρο κι οδηγό προς το φως
της επανάστασης και της επιδίωξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Άτγουντ ουσιαστικά τονίζει πως
δεν πρέπει να υπάρχει ανάπαυση, διότι «το
σύνηθες… είναι εκείνο στο οποίο συνηθίζεις. Αυτό που δεν σας φαίνεται σύνηθες
σήμερα, με την πάροδο του χρόνου θα γίνει. Θα καταστεί σύνηθες[2]». Και η
συνήθεια τις περισσότερες φορές δεν είναι καλή και μπορεί να γίνει κακοήθεια
στις ψυχές των ανθρώπων και τη δημοκρατία που πάντα θα κινδυνεύουν να
αλλοιωθούν.
Ø AtwoodMargaret, Η Ιστορία της Πορφυρής Δούλης, μετάφραση: Παύλος Μάτεσις, εκδόσεις
Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα, 1989.
Ø AtwoodMargaret, Η Ιστορία της Θεραπαινίδας, μετάφραση: Αύγουστος Κορτώ, εκδόσεις
Ψυχογιός, Αθήνα, 2018.
Συντάκτης: Χάρης Μποϊντάς, φοιτητής φιλολογίας
✔Για να μη χάσεις την επόμενη βιβλιοπαρουσίαση, ακολούθησε τώρα το @epi_pantos στο facebook/instagram!
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου