Στρατόπεδο Μακρονήσου: σαν σήμερα το 1947 αποφασίζεται η ίδρυσή του.

 

  Μακρόνησος. Μια λέξη που στο άκουσμά της πολλοί ακόμα ανατριχιάζουν, καθώς ανακαλεί στην μνήμη τους την κόλαση που για πολλούς μήνες οι ίδιοι ή οι γνωστοί τους αναγκάστηκαν να ζήσουν. Στην συλλογική ιστορική μας μνήμη η Μακρόνησος έχει συνδεθεί με μια από τις πιο σκοτεινές και μαύρες σελίδες της νεότερης ιστορίας μας, τον εμφύλιο πόλεμο(1946-1949).

  Σαν σήμερα, στις 19 Φεβρουαρίου του 1947, με απόφαση της κυβέρνησης του Δημήτριου Μαξίμου ιδρύεται το στρατόπεδο συγκέντρωσης πολιτικών κρατούμενων στην Μακρόνησο κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφύλιου πολέμου. Επειδή με θλίψη έχω παρατηρήσει ότι οι γνώσεις των νεότερων γενιών(συμπεριλαμβανομένης και της γενιάς του γράφοντος) σχετικά με το μεταπολεμικό ιστορικό γίγνεσθαι της Ελλάδας είναι στην καλύτερη περίπτωση ελλιπείς και στην χειρότερη ανύπαρκτες, αποφάσισα ο σκοπός του σημερινού άρθρου μου να είναι η εστίαση σε διάφορα στοιχεία που σχετίζονται με το εν λόγω στρατόπεδο.

  Τι ήταν, λοιπόν, το Στρατόπεδο της Μακρονήσου; Με λίγα λόγια αποτελούσε χώρο εξορίας και εκτοπισμού αξιωματικών ή απλών πολιτών, οι οποίοι κρίνονταν επικίνδυνοι λόγω των πολιτικών αριστερών φρονημάτων τους και ως εκ τούτου χρειάζονταν «αποτοξίνωση» από τον αριστερισμό τους. Σκοπός ήταν να επέλθει η κάθαρση του κυβερνητικού Εθνικού Στρατού(ο οποίος στο διάστημα του εμφυλίου πολεμούσε κατά του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος-Δ.Σ.Ε.- που αποτελούσε τον ένοπλο βραχίονα του Κ.Κ.Ε) από στρατιώτες ή αξιωματικούς που θεωρούνταν «ύποπτοι» αλλά και γενικά να εκκαθαριστεί η ελληνική κοινωνία από τους αντιφρονούντες της Αριστεράς. Έτσι, για παράδειγμα, αν ήσουν ένας αξιόμαχος και στρατεύσιμος άνδρας, γνωστός στις τοπικές αστυνομικές αρχές για τα αριστερά σου φρονήματα ή για την συμμετοχή σου στην αντίσταση του Ε.Α.Μ., τότε αποφασιζόταν ο περιορισμός και η εξορία σου σε τέτοια στρατόπεδα, προκειμένου να «αποτοξινωθείς» και να «αναμορφωθείς».

  Επομένως, με βάση τον σχεδιασμό και την ιδεολογία πίσω από το σκεπτικό της ίδρυσης τέτοιων αναμορφωτηρίων, σκοπός φανερά ήταν η επαναφορά των κρατουμένων στον «υγιή εθνικό κορμό τους», ενώ ανομολόγητα στόχευαν και στην σωματική και ψυχολογική συντριβή τους, έτσι ώστε οι «αποτοξινωμένοι», όταν επανέλθουν, να μην μπορούν να επιστρέψουν στην πολιτική τους δράση. Σε αυτά τα «σωφρονιστικά ιδρύματα» οι κρατούμενοι ζούσαν σε κακές συνθήκες διαβίωσης, έρχονταν αντιμέτωποι με ελλείψεις, ψυχολογική πίεση, υφίσταντο από καψόνια μέχρι σωματική βία και βασανιστήρια, ενώ λάμβαναν και μαθήματα «εθνικού προβληματισμπού και αναμόρφωσης». Φυσικά απώτερος σκοπός ήταν να καμψθεί το ηθικό, τα φρονήματα και η συνείδηση των κρατουμένων και οι «ανανήψαντες» να υπογράψουν τις λεγόμενες  «δηλώσεις μετανοίας», γραπτές δηλαδή δηλώσεις και αποκηρύξεις των αριστερών  κομμουνιστικών πεποιθήσεών και της αντίστοιχης δράσης των υπογραφόντων.

Δήλωση μετανοίας που έχει την μορφή
 ανοιχτής χειρόγραφης επιστολής.

  Η κύρια φάση λειτουργίας του Στρατοπέδου της Μακρονήσου εντοπίζεται στο διάστημα 1947-1950. Δε διαθέτουμε ακριβή αριθμητικά δεδομένα σχετικά με τον συνολικό αριθμό των πολιτικών κρατουμένων που εξορίστηκαν εκεί. Σίγουρα ο αριθμός τους υπήρξε μεγάλος(π.χ. με βάση στοιχεία που κατατέθηκαν στην Βουλή το καλοκαίρι του 1950 ο αριθμός τους για το διάστημα 1947-1950 ανήλθε στους 40.000 περίπου κρατούμενους). Από το 1949 και έπειτα άρχισαν να πληθαίνουν οι καταγγελλίες και να γίνονται γνωστά τα βασανιστήρια που λάμβαναν χώρα σε τέτοια στρατόπεδα(σε αυτήν την κατεύθυνση σημαντική υπήρξε η δράση της εφημερίδας «Μάχη») και μετατράπηκε σε ένα εμβληματικό αρνητικό σύμβολο του βασανισμού. Για περισσότερες πληροφορίες σας παραπέμπω, παντογνώστες μου, στον ιστότοπο του ψηφιακού μουσείου της Μακρονήσου (https://www.makronissos.org/), από τον οποίο αντλήθηκαν αρκετές πληροφορίες για το παρόν άρθρο μου.

✒Για να μη χάσεις το επόμενο άρθρο του @epi_pantos, ακολούθησέ το και εσύ ΤΩΡΑ στο facebook/instagram.