Οι λέξεις έχουν την δική τους ιστορία: δικτατορία

 

 Η λέξη δικτατορία σήμερα περιγράφει το καθεστώς που προκύπτει από τη βίαιη, συνήθως πραξικοπηματική κατάληψη της εξουσίας από πολιτικούς ή στρατιωτικούς. Ως πολιτικό σύστημα διακυβέρνησης βασικά στοιχεία της είναι ο αυταρχισμός, η ωμή βία, η κατάργηση των ατομικών ελευθεριών, των δημοκρατικών αξιών και των πολιτικών δικαιωμάτων, η λογοκρισία κ.α. Από την άποψη αυτή ως προς το σημασιολογικό της περιεχόμενο είναι μια λέξη παραπλήσια με την λέξη τυραννία. Ωστόσο, η λέξη αυτή δεν είχε ανέκαθεν αρνητικό περιεχόμενο.

  Οι λέξεις δικτάτορας και δικτατορία(dictator- dictatura) είναι λατινικής προέλευσης και ανάγονται στο λατινικό ρήμα dicto, θαμιστικό του dico, που σημαίνει «διατάζω, υπαγορεύω». Στο πλαίσιο της πολιτειακής οργάνωσης της Ρώμης την περίοδο της Res Publica η dictarura αποτελεί έναν σημαντικό διοικητικό θεσμό και αξίωμα. Για τους Ρωμαίους δικτατορία σήμαινε η έκτακτη και κατ’επείγουσα προσωρινή παραχώρηση της απόλυτης εξουσίας στον έναν από τους δύο υπάτους(consules) του έτους με σκοπό την αντιμετώπιση εξωτερικών ή εσωτερικών αναγκών και κινδύνων. Βασικό στοιχείο αυτής της αρχής ήταν ο χρονικός της περιορισμός, καθότι οι απόλυτες υπερεξουσίες που διέθετε ο δικτάτορας ίσχυαν για ένα εξάμηνο κανονικά και υπήρχε η δυνατότητα μίας μόνο ανανέωσής της, αν το απαιτούσε το μέγεθος των προβλημάτων.

  Πρέπει να τονίσουμε πως η λέξη αυτή στην αρχαιότητα τόσο στα ρωμαϊκά συμφραζόμενα όσο και στα ελληνικά κείμενα δεν διέθετε αρνητικές συνδηλώσεις. Στη Ρώμη μάλιστα η εξουσία αυτή παραχωρούταν σε έναν ανώτατο άρχοντα από επίσημο όργανο της πολιτείας, την Σύγκλητο(senatus). Είναι ενδιαφέρον πως ο Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, ιστορικός και ρητοροδιδάσκαλος του 1^ου αι. π.Χ., στο έργο του Ρωμαϊκή Αρχαιολογία χαρακτηρίζει την δικτατορία ως «αἱρετὴ τυραννὶς», τυραννία, δηλαδή, υπό την έννοια της απόλυτης εξουσίας, κατόπιν εκλογής και επιλογής. Αργότερα η λέξη απέκτησε τη σημασία της μοναρχίας, ενώ στα νεότερα χρόνια και ιστορία η λέξη ταυτίστηκε με την αυταρχική συγκέντρωση όλων των εξουσιών στο πρόσωπο του ενός και την καταπιεστική άσκηση της εξουσίας.

  Επομένως, η λέξη δικτατορία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα λέξεως που στη πορεία των αιώνων και στο πλαίσιο της συνεχούς εξέλιξης της γλώσσας απέκτησε αρνητικές σημασιολογικές συνδηλώσεις.