Αφιέρωμα: Νίκος Καζαντζάκης, 138 χρόνια από την γέννηση του «επί παντός» λογοτέχνη

  Σήμερα συμπληρώνονται 138 χρόνια από την γέννηση  του σύγχρονου Έλληνα λογοτέχνη Νίκου Καζαντζάκη στις 18 Φεβρουαρίου του 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης. Πρόκειται για μία περίπτωση όπου ο χαρακτηρισμός «λογοτέχνης» είναι πλήρως αντιπροσωπευτικός, αν αναλογιστεί κανείς ότι υπήρξε μεταφραστής, φιλόσοφος, θεατρικός συγγραφέας και γενικότερα εραστής «επί παντός» ανησυχίας του.

  Κριτικός ζωής και Κρητικός στην καταγωγή, δε ξέχασε ποτέ τις ρίζες του, εκεί που όλα ξεκίνησαν και τελείωσαν για τον ίδιο. Παρόλο που, όπως εκκωφαντικά δήλωνε, τίποτε στον κόσμο δεν αγαπά περισσότερο από την Κρήτη, δε δίστασε από πολύ νεαρή ηλικία να κάνει το πρώτο του ταξίδι στο εξωτερικό, στο Παρίσι συγκεκριμένα, για σπουδές. Στην πορεία, μεταξύ άλλων, εξερεύνησε τη Ρωσία, την Αίγυπτο, την Ισπανία, την Ιαπωνία και την Αγγλία, για τις οποίες έγραψε μάλιστα ταξιδιωτικά έργα- σταθμούς, μια που αφουγκραζόταν τη «ψυχή» κάθε λαού.

  Η οικουμενική του προοπτική διαφαίνεται και από το γεγονός ότι θεωρούσε τον Χριστό, τον Βούδα και τον Λένιν «κουρσάρους» της ζωής του. Ειδικότερα, η μορφή του Χριστού -και συλλήβδην η θρησκεία- τον απασχόλησαν εντόνως, ως ότου καταλήξει να πιστεύει σε ένα νέο θεό άνθρωπο «Ακρίτα, Διγενή, στρατευόμενο πάσχοντα μεγαλοδύναμο, όχι παντοδύναμο, πολεμιστή στ’ ακρότατα σύνορα, στρατηγό αυτοκράτορα σε όλες τις φωτεινές δυνάμεις, τις ορατές και τις αόρατες» (απόσπασμα από το φιλοσοφικό του έργο «Ασκητική»). Βέβαια, στη νέα θρησκεία που οραματίζεται κυρίαρχο ρόλο έχουν οι χριστιανικές ιδέες, εξού και σε όλα του τα σπίτια είχε έναν υπερμεγέθη σταυρωμένο Χριστό, ο οποίος του υπενθύμιζε πως μετά τη «σταύρωση» έρχεται η «ανάσταση». Η θρησκευτική του οπτική δυσαρέστησε την τότε Ορθόδοξη Ιεραρχία στην Αθήνα, επιχειρώντας μάταια τον αφορισμό του, καθώς ήταν αντίθετος σ’ αυτόν ο οικουμενικός πατριάρχης Αθηναγόρας.

  Στη θεώρησή του αυτή για τη θρησκεία καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε το ταξίδι στο Άγιο Όρος μαζί με τον ποιητή και κουμπάρο του στον δεύτερο γάμο του με την Ελένη Σαμίου, Άγγελο Σικελιανό. Ο τελευταίος ήταν ένας από τους συνοδοιπόρους της ζωής του, αλλά όχι ο μοναδικός. Ανάμεσά τους αδιαμφισβήτητα συγκαταλέγεται και ο Γιώργης Ζορμπάς, το «αντι-εγώ» του, το οποίο ενσάρκωνε όλα όσα λαχταρούσε, και εν τέλει αποτύπωσε στο έργο του «Bίος και Πολιτεία του Aλέξη Zορμπά». Βέβαια, η πιο επιβλητική μορφή της ζωής του ήταν ο πατέρας του, ο κατά κόρον για το αναγνωστικό κοινό «Καπετάν Μιχάλης», για τον οποίο είχε γράψει «πάντα ανάμεσα σε εμένα και στο φως ο ίσκιος του… οδοιπορούσα κάτω από ακατάπαυστη έκλειψη ηλίου» (απόσπασμα από το αυτοβιογραφικό του έργο «Αναφορά στον Γκρέκο»).

  Καθ’ όλη τη διάρκεια της εν ζωή παρουσίας του στα ελληνικά δρώμενα δεν πολεμήθηκε μόνο από την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά και από ένα πιο γενικευμένο κύκλωμα το οποίο σταθερά σαμπόταρε τις υποψηφιότητές του για το Βραβείο Νόμπελ, παρόλο που προτάθηκε 9 χρονιές. Το 1957 παίρνει το Νόμπελ λογοτεχνίας ο Καμύ, ο οποίος τότε αναφέρει: «Ο Καζαντζάκης άξιζε εκατό φορές περισσότερο το Νόμπελ από εμένα». Λίγο αργότερα σε ηλικία 74 ετών πεθαίνει λόγω της χρόνιας εξαντλητικής πάλης του με τη λευχαιμία. Η ταφή του σε νεκροταφείο απαγορεύτηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος, γι’ αυτό και μέχρι σήμερα αν επισκεφθεί κανείς τα Ενετικά Τείχη στο Ηράκλειο Κρήτης θα αντικρίσει τον τάφο του με την επιγραφή που επέλεξε ο ίδιος: «Δεν ελπίζω τίποτα. Δεν φοβούμαι τίποτα. Είμαι ελεύθερος».

  Για τον Καζαντζάκη έχουν γραφτεί πολλά και συνεχίζονται να γράφονται ακόμη περισσότερα. Το ζήτημα είναι το αναγνωστικό κοινό να κρατήσει από τον συγγραφέα στοιχεία που θα το φέρουν ένα βήμα πιο κοντά στην προσωπική του ολοκλήρωση, διότι «Η ευτυχία απάνω στη γη είναι κομμένη στο μπόι του ανθρώπου. Δεν είναι σπάνιο πουλί να το κυνηγούμε πότε στον ουρανό, πότε στο μυαλό μας. Η ευτυχία είναι ένα κατοικίδιο πουλί στην αυλή μας» (απόσπασμα από «Αναφορά στον Γκρέκο»).

Σημείωση: οι βιογραφικές πληροφορλιες αντλήθηκαν από τον ιστότοπο https://www.historical-museum.gr/webapps/kazantzakis-pages/

 Συντάκτης: Μαρία Πατηνιώτη, φοιτήτρια ΜΜΕ 

Για να μη χάσεις το επόμενο post, ακολούθησε τώρα το @epi_pantos στο facebook/instagram.