Η εξαιρετική Φανή Χαλκιά και οι «εξαιρετικοί» Έλληνες

 

   25 Αυγούστου 2004. Μια ιστορική στιγμή για τον ελληνικό στίβο. Η Φανή Χαλκιά τερματίζει πρώτη στον αγώνα των 400 μέτρων μετ’εμποδίων, κερδίζει το χρυσό μετάλλιο στους Θερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του έτους και προκαλεί απερίγραπτο ενθουσιασμό, συγκίνηση, υπερηφάνεια και ρίγος σε όλους του Έλληνες. Μέσα στη φρενίτιδα χαράς, ικανοποίησης ατομικής και εθνικής που νοιώθει(δε μπορώ να φανταστώ την καταιγίδα συναισθημάτων που πρέπει να κατακλύζει τη ψυχή της εκείνη τη στιγμή) προβαίνει μεταξύ άλλων στις εξής δηλώσεις: «[…]Ήθελα να δείξω σε όλο τον κόσμο πως οι Έλληνες μπορεί να είναι ψηλά και τώρα. Όπως ήμασταν και πριν από χιλιάδες χρόνια πρώτοι, έτσι μπορούμε να είμαστε και τώρα και πάντα». Στη συνέχεια προσθέτει πως «είμαστε (οι Έλληνες) γεννημένοι για να είμαστε πρώτοι, έτσι το νοιώθω, και μέσα στα κύτταρά μας κουβαλάμε έστω λίγο από την ιστορία των προγόνων μας».

   

 Ας σταθούμε για ένα λεπτό και ας προσέξουμε αυτά τα λόγια, απομονώνοντάς τα από τις χωροχρονικές συνθήκες και το πρόσωπο εκφοράς τους. Ας ξεχάσουμε πως μιλάει μια Ολυμπιονίκης. Είναι απλώς μια νεαρή κοπέλα Ελληνίδα 25 χρονών που εκθέτει την άποψή της πως οι Έλληνες ήμασταν και είμαστε-ή μάλλον μπορεί να είμαστε- πρώτοι. Έτσι το νοιώθει. Είναι, όμως, πράγματι δικές τις σκέψεις και συναι-σθήματα ή μήπως αναμεταδίδει αυτό που τις έχουν μάθει να πιστεύει;

   Η αντίληψη που απηχούν τέτοιες εκφράσεις, όπως και οποιεσδήποτε παραλλαγές τους, ή καλύτερα το ιδεολογικό οικοδόμημα στη βάση του οποίου τοποθετείται μια τέτοια θεώρηση, μπορεί να συνοψιστεί σε δύο λέξεις: ελληνικός εξαιρετισμός. Στο βάθρο του πρώτου, του νικητή, ο μέσος Έλληνας είναι μαθημένος να τοποθετεί ή να πιστεύει πως πρέπει να τοποθετείται ένας Έλληνας, ένα άτομο στις φλέβες του οποίου κυλάει το «χρυσό» ελληνικό αίμα και που έχει κληρονομήσει τη βαριά πολυσήμαντη αρχαιοελληνική κλασική παρακαταθήκη. Με λίγα λόγια, στα μάτια και στην σκέψη μας, στην συλλογική μας αυτοαντίληψη ως έθνος είμαστε οι εξαιρετικοί απόγονοι του εξαιρετικού  Περικλή και του ακόμα πιο εξαιρετικού Μέγα Αλέξανδρου. Αυτή είναι η αφελής και απλοϊκή εθνική αυτοσυνειδησία μας(σκεφτείτε τις διάφορες δηλώσεις ανθρώπων, πολιτικών και μη, που τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν στα τηλεοπτικά πάνελ, σε δελτία ειδήσεων και αλλού, στο πλαίσιο της διαμάχης για το ονοματολογικό με τη γείτονα χώρα και τη συμφωνία των Πρεσπών).

   Βασικός υπόλογος για την αναπαραγωγή τέτοιων αντιλήψεων περί υπεροχής, ανωτερότητας και υπερέχουσας διάκρισης του ελληνικού έθνους στο βάθος των αιώνων είναι το εκπαιδευτικό μας σύστημα. Η διάρθρωση των προγραμμάτων σπουδών, το περιεχόμενο των σχολικών εγχειριδίων και, ενίοτε, το διδακτικό προσωπικό(ας μην ξεχνάμε πως και οι ίδιοι οι καθηγητές είναι από μόνοι τους φορείς ιδεών, τις οποίες δε διστάζουν συχνά να μεταλαμπαδεύουν ως φωστήρες στα μαθητικά τους ακροατήρια) ευθύνονται που άλλοτε με άμεσο και άλλοτε με πιο υπόγειο, κρυπτικό κα υπαινικτικό τρόπο μεταδίδονται και καλλιεργούνται τέτοιες θεωρήσεις της ελληνικής κουλτούρας και ιστορίας. Έχουμε διδαχθεί ότι «δώσαμε τα φώτα μας στον δυτικό πολιτισμό», πως «φτάσαμε μέχρι τις Ινδίες», πως «είμαστε το κέντρο του παγκόσμιου πολιτισμό λόγω της συνεισφοράς μας με το θέατρο, τη δη-μοκρατία, τη ρητορική, τα μαθηματικά, τη φιλοσοφία». Πέρα από αυτό, τίποτα. Η ιστορία και η πεμπτουσία του ελληνικού πολιτισμού συμπυκνώνεται για τους περισσότερους στο τρίπτυχο Όμηρος-Περικλής-Αλέξανδρος. Αν είμαστε πιο γενναιόδωροι, μπορούμε να προσθέσουμε έναν Ιουστινιανό, έναν Κολοκοτρώνη και έναν Καποδίστρια.

   Έτσι, όμως, ο ελληνοκεντρισμός και η ιδεοληπτική επιμονή στην προβολή της σπουδαιότητας του ελληνικού πολιτισμού και ιστορίας, η σκόπιμη και μεροληπτική απαλοιφή σκοτεινών πτυχών και μελανών σημείων του ιστορικού και πολιτισμικού γίγνεσθαι, καθώς θεωρούνται ενοχλητικά, εφόσον βλάπτουν την διαχρονικά ελληνική «αριστεία», αυτά τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν το εκπαιδευτικό μας σύστημα μας εγκλωβίζουν στην αμάθεια και οδηγούν σε έναν λανθάνοντα εθνικισμό με τον οποίο  εξακολουθούν να διαποτίζονται οι γενιές τον Ελλήνων.

  Για κατακλείδα ας προβληματιστούμε στο εξής: πόση απόσταση υπάρχει ανάμεσα  στο «Είμαστε γεννημένοι για να είμαστε πρώτοι» με τις απόψεις περί Άριας φυλής του 20^ου αιώνα;